Trabzon

Trabzon: coğrafyası, tarihi, kültürü ve sofrasıyla

Trabzon, Doğu Karadeniz'in en büyük ve en köklü şehridir. Antik Trapezus, Komnenosların imparatorluk başkenti, Osmanlı'nın "şehzadeler şehri". Kıyıda Ayasofya'nın freskleri ve hamsinin kokusu, iç kesimde sarp bir yamaca yapışmış Sümela Manastırı, dağların arasında Uzungöl ve yazın on binlerce kişiyi toplayan yayla şenlikleri. Bu yazıda Trabzon'u coğrafyasından tarihine, ilçelerinden sofrasına kadar tek yerde, sırayla anlatıyoruz.

Coğrafya: kıyıdan 3.000 metreye

Konum ve sınırlar

Trabzon, Doğu Karadeniz Dağları'nın Kalkanlı kütlesinin kuzey yamaçlarında yer alır. Kuzeyinde Karadeniz, batısında Giresun, doğusunda Rize, güneyinde Gümüşhane ve Bayburt bulunur. İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü'ne göre yüzölçümü 4.664 km²'dir. Karadeniz kıyısı yaklaşık 114 km uzunluğundadır.

İlin 18 ilçesinden 10'u kıyıdadır: batıdan doğuya Beşikdüzü, Vakfıkebir, Çarşıbaşı, Akçaabat, Ortahisar, Yomra, Arsin, Araklı, Sürmene ve Of. Tonya, Düzköy, Şalpazarı, Maçka, Köprübaşı, Dernekpazarı, Hayrat ve Çaykara ise iç kesimdedir. İl merkezi Ortahisar, deniz kıyısında yaklaşık 33 metre yüksekliktedir.

Yer şekilleri: dağlar, vadiler ve yaylalar

Trabzon'un arazisi engebelidir; yamaç eğimi çoğu yerde 25-30 dereceyi aşar. Dağlar kıyıya paralel uzanır ve kıyıdan içeri girdikçe hızla yükselir. Başlıca dağ kütleleri ve zirveleri şunlardır:

• Haldizen Dağları: İlin güneyindeki su bölümü çizgisinin en yüksek kesimi. En yüksek noktası Demirkapı (3.376 m); Kayışkıran (3.156 m) ve Karakaya (3.139 m) diğer zirveleridir.
• Soğanlı kütlesi: Yaklaşık 2.500 metrelik bir düzlükten yükselir; Ziyaret Tepesi 2.850 m, Kemerlik Dağı 2.746 m'dir.
• Deveboynu (3.082 m) ve Kostan Dağı (2.582 m)
• Kalkanlı Dağları: Ayeser Tepesi 2.423 m, Taşoluk Tepesi 2.420 m, Kalkanlı Tepesi 2.193 m.
• Zigana: Trabzon'u Gümüşhane'ye bağlayan geçit yaklaşık 2.000 metrededir. Bugün geçidin altından, 4 Mayıs 2023'te açılan 14.481 metrelik Zigana Tüneli geçer; Türkiye'nin en uzun karayolu tünelidir.

Vadiler dar, derin ve genellikle "V" biçimlidir. En gelişmiş vadiler batıda Foldere, güneybatı-kuzeydoğu doğrultusunda Karadere ve doğuda Solaklı vadileridir. Orman sınırının üzerinde, yazın büyükbaş hayvanların otlatıldığı alpin çayırlar ve yaylalar başlar.

Trabzon'un yaylaları ilin yaşam takviminin merkezindedir. İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü'nün saydığı yaylalardan bazıları ve yükseklikleri şunlardır: Kadırga ve Eskala (2.300 m), Çakırgöl (2.500 m), Çatma Obası ve Lapazan (2.200 m), Sultanmurat (2.000 m), Karadağ (1.946 m), Maçka-Kiraz ve Sisdağı (1.850 m), Kayabaşı ve Erikbeli (1.800 m), Haçka Obası (1.784 m), Hıdırnebi (1.742 m), Sazalan (1.700 m) ve Kulindağı (1.650 m).

Akarsular

Trabzon'un akarsuları güneydeki dağlardan doğar, kısa ve dik bir yol izleyerek Karadeniz'e dökülür. Başlıcaları Solaklı, Yomra, Değirmendere, Sera, Kalenima, Foldere, Karadere, Yanbolu, Küçükdere ve Manahos dereleridir.

• Değirmendere: Maçka'dan gelerek denize ulaşır. Ağzında yaklaşık 4 km kıyı boyunca uzanan, 3,5 km içeri giren ve 7 km²'yi bulan bir delta oluşturmuştur; Trabzon kıyısındaki en büyük düzlüktür.
• Solaklı Deresi: Kısmen Haldizen Deresi'nin sularıyla oluşur ve yaklaşık 1.150 metrede Uzungöl'e ulaşır.
• Vakfıkebir, Yıldızlı, Söğütlü, Yomra, Yalıboyu, Araklı, Sürmene ve Of'taki küçük delta düzlükleri de derelerin taşıdığı alüvyonlarla oluşmuştur.

Göller ve mağaralar

Trabzon'un en ünlü gölü Uzungöldür. Çaykara'nın 19 km, Trabzon'un 99 km uzağındaki göl, Haldizen Deresi vadisinde bir heyelanın dere yatağını kapatmasıyla oluşmuş doğal bir set gölüdür; çevresi ladin ormanlarıyla kaplıdır. Sera Gölü ise şehrin batısında, Yıldızlı beldesi sınırlarında, kıyıdan yaklaşık 1 km içeridedir; 20 Şubat 1950'de bir yamacın kaymasıyla oluşmuştur. Toprak setin aşınması nedeniyle göl yüzeyi giderek küçülmektedir.

Yükseklerde yirmi kadar küçük buzul gölü vardır; Karagöl ve Sarıgöl bunların bilinenleridir. Soğanlı geçidi yakınında, yaklaşık 2.500 metrede irili ufaklı krater gölleri bulunur. Akçaabat-Düzköy yolundan ulaşılan Balıklı Göl de yazın sevilen bir dinlenme yeridir.

Düzköy'deki Çal Mağarası, Trabzon'a 51 km uzaklıkta, 1.100 metrededir. İlk 150 metreden sonra sarkıt ve dikitler başlar; içinden akan dere havuzlar ve küçük şelaleler oluşturur. Mağara aydınlatılmış ve ziyarete açıktır.

İklim

Trabzon kıyısı Köppen sınıflandırmasına göre nemli subtropikal (Cfa) iklim kuşağındadır. Karadeniz ve arkadaki dağlar kışları yumuşatır. 1991-2020 ortalamalarına göre:

• Yıllık ortalama yağış 902,1 mm'dir; yılda yaklaşık 145 gün yağış düşer. Bu, komşu Rize'nin yarısından azdır.
• En sıcak ay ağustostur; günlük ortalama sıcaklık 24,4 °C'dir.
• En serin ay şubattır; günlük ortalama 7,5 °C'dir.
• Ölçülen en yüksek sıcaklık 38,2 °C, en düşük sıcaklık −7,4 °C'dir.
• Kent merkezinde ölçülen en yüksek kar kalınlığı 115 cm'dir (15 Ocak 1950).

Kıyıda yağış çoğunlukla yağmur, yükseklerde kar olarak düşer. İklim kısa mesafelerde belirgin biçimde değişir. Şubat, mart ve nisan aylarında yılda 12 gün kadar sıcak ve kuru fön rüzgârı eser.

Bitki örtüsü ve korunan alanlar

Trabzon'un bitki örtüsü yükseltiye göre katlara ayrılır. Kıyıdan 300 metreye kadar Trabzon hurması, şimşir ve defne gibi Akdeniz tipi bitkiler görülür. Bunun üzerinde kızılağaç, kestane, meşe ve fındıktan oluşan yapraklı ormanlar, daha yukarıda kayın, ladin ve köknar karışık ormanları, en üstte ise sarıçam ve ladin ormanları yer alır. 500 ile 1.850 metre arası yoğun ormanlarla kaplıdır; orman sınırının üzerinde alpin çayırlar başlar.

İlin en önemli korunan alanı Altındere Vadisi Milli Parkıdır. Maçka ilçesinde, 9 Eylül 1987'de ilan edilen park 4.468 hektardır ve Sümela Manastırı'nı içine alır.

Tarih: Trapezus'tan Cumhuriyet'e

İlk çağlar ve Roma

Trabzon'un adı yazılı kaynaklarda ilk kez MÖ 4. yüzyılda Ksenophon'un Anabasis adlı eserinde "Trapezos" olarak geçer. Adın, yerleşimin kurulduğu düzlüğün masa (trapez) biçiminde olmasından geldiği görüşü ağır basar. Şehir, MÖ 7. yüzyılda Sinop'tan gelen Miletli kolonistlerin kurduğu kentler arasında sayılır; ancak Kolhlar, Driller ve Makronlar gibi yerli halklar bölgede çok daha önce yaşıyordu.

MÖ 6. yüzyılda Pers egemenliğine giren şehir, Büyük İskender'den sonra merkezi Amasya olan Pontus Krallığı'nın sınırlarında kaldı. MÖ 66'da Pontus'un dağılmasıyla Roma yönetimine geçti. İmparator Hadrianus (117-138) döneminde şehre tapınaklar, yollar, su kemerleri ve yapay bir liman yapıldı. 276'da Gotların saldırısıyla yakılıp yıkıldı, 4. yüzyılın başında yeniden imar edildi.

Bizans ve Trabzon İmparatorluğu

395'te Roma'nın ikiye ayrılmasıyla Trabzon Bizans'ta kaldı. Justinianus (527-565) şehrin surlarını onardı; 9. yüzyılda Trabzon, Khaldia Teması'nın merkezi oldu. 1204'te Haçlıların İstanbul'u almasının ardından, I. Andronikos Komnenos'un torunları Aleksios ve David, Gürcü Kraliçesi Tamara'nın yardımıyla Trabzon'da Komnenos devletini kurdu. Bu devlet Selçuklularla evlilik bağları kurup vergi ödeyerek ayakta kaldı. En parlak dönemini I. Manuel Komnenos (1238-1263) zamanında yaşadı; Ayasofya bu dönemde yapıldı. Gümüşhane'nin gümüş madenleri devletin zenginliğinin kaynaklarından biriydi.

Osmanlı dönemi: şehzadeler şehri

1398'den itibaren Osmanlı'ya vergi ödeyen Trabzon İmparatorluğu'nun son hükümdarı David Komnenos vergiyi kesip Akkoyunlu Uzun Hasan ve Avrupa devletleriyle ittifak arayınca, Fatih Sultan Mehmed şehri kuşattı ve 26 Ekim 1461'de Trabzon'u aldı.

Trabzon, Osmanlı şehzadelerinin yetiştiği bir sancak oldu. Şehzade Abdullah 1470-1479 arasında burada yaşadı. Yavuz Sultan Selim şehzadeliği sırasında yıllarca Trabzon sancakbeyi olarak görev yaptı. Oğlu Kanuni Sultan Süleyman Trabzon'da doğdu ve çocukluğunu burada geçirdi; kaynaklar doğum yılı için 1494 ya da 1495'i verir. Yavuz'un annesi Gülbahar Hatun adına 1515'te Hatuniye Camii ve külliyesi yapıldı. Şehir 1867'de büyük bir yangın geçirdi ve yeniden düzenlendi; 1868'de vilayet oldu ve Lazistan, Gümüşhane ve Canik sancakları Trabzon'a bağlandı.

Birinci Dünya Savaşı ve Rus işgali

17 Kasım 1914'te Rus donanması Trabzon'u bombaladı; 8 ve 11 Şubat 1915'teki bombardımanlarda binden fazla kişi öldü. 1916 başında Rus ordusu kıyı boyunca ilerledi: Of 15 Mart 1916'da düştü. Türk birlikleri 15-16 Nisan'da şehri boşalttı ve Ruslar 15 Nisan 1916'da Trabzon'a girdi. Çaykara'daki Sultanmurat Yaylası'nda ve Arsin'deki Yanbolu deresi boyunca işgale karşı direnildi.

1917'deki Rus devriminin ardından 11 Şubat 1918'de genel harekât emri verildi. Trabzonlu Albay Hamdi Bey komutasındaki 37. Tümen 14 Şubat'ta Vakfıkebir'i, 18 Şubat'ta Akçaabat'ı geri aldı ve 24 Şubat 1918'de Trabzon'a girildi. Bu tarih her yıl Trabzon'un kurtuluş günü olarak kutlanır.

Cumhuriyet dönemi

Atatürk Trabzon'u 1924, 1930 ve 1937 yıllarında ziyaret etti. 15 Eylül 1924'teki ilk ziyaret Trabzonlular tarafından "Atatürk Günü" olarak anılır. Ziyaretlerinde Soğuksu'daki köşkte kaldı; köşk bugün Atatürk Köşkü Müzesi'dir. Cumhuriyet döneminde Trabzon, 1955'te kurulan Karadeniz Teknik Üniversitesi ve 1957'de açılan havalimanıyla bölgenin eğitim ve ulaşım merkezi oldu.

İlçe ilçe Trabzon

Trabzon'un 18 ilçesi vardır. İlçe yüzölçümleri Trabzon İl Tarım ve Orman Müdürlüğü'nün 2021 verisidir.

• Ortahisar (189 km²): İl merkezi. Ayasofya, Trabzon Kalesi, Boztepe, Atatürk Köşkü ve Kostaki Konağı'ndaki Trabzon Müzesi buradadır.
• Maçka (786 km²): İlin en büyük ilçesi. Sümela Manastırı ve Altındere Vadisi Milli Parkı, Kiraz, Mavura ve Lapazan yaylaları, Zigana Tüneli'nin kuzey ağzı ve Akarsu köyündeki büyük mağara buradadır.
• Çaykara (598 km²): Uzungöl ve Sultanmurat Yaylası buradadır. Eski Cumhurbaşkanı Cevdet Sunay'ın doğduğu Ataköy'deki ev müze olarak açıktır.
• Araklı (452 km²): Kıyı ilçesi. Karadere yolu üzerindeki Pazarcık Yaylası ile Yılantaş Yaylası buradadır; Sürmene ile birlikte Aso sallaması horonuyla bilinir.
• Sürmene (315 km²): Kıyı ilçesi. Sürmene bıçakçılığı ünlüdür.
• Akçaabat (314 km²): Şehrin batısındaki kıyı ilçesi. Akçaabat köftesi, Hıdırnebi ve Karadağ yaylaları buradadır.
• Of (260 km²): Kıyı ilçesi; Çaykara ile birlikte kemençe eşliğinde oynanan bar türü oyunlarıyla bilinir.
• Hayrat (248 km²): Of'un güneydoğusundaki iç ilçe.
• Yomra (223 km²): Şehrin doğusundaki kıyı ilçesi; Dirvana ve Kanbena adlı kadın horonlarıyla bilinir.
• Arsin (213 km²): Kıyı ilçesi. Birinci Dünya Savaşı'nda Yanbolu deresi boyunca Rus işgaline direnildi.
• Tonya (204 km²): İç ilçe. Kadırga, Eskala ve Sazalan yaylalarına buradan çıkılır; Tonya tereyağı coğrafi işaretlidir.
• Şalpazarı (188 km²): İç ilçe; Sis Dağı yayla şenlikleriyle bilinir.
• Vakfıkebir (165 km²): Kıyı ilçesi. Vakfıkebir ekmeği coğrafi işaretlidir.
• Düzköy (163 km²): İç ilçe. Çal Mağarası ve Haçka Obası buradadır.
• Köprübaşı (144 km²): İç ilçe. Harmantepe'deki Birinci Dünya Savaşı siperleri ve şehitlikleri buradadır.
• Çarşıbaşı (89 km²): Akçaabat ile Vakfıkebir arasındaki kıyı ilçesi.
• Beşikdüzü (80 km²): İlin en batısındaki kıyı ilçesi.
• Dernekpazarı (33 km²): İlin en küçük ilçesi; Of ile Çaykara arasındaki iç kesimde.

Kültür ve yaşam

Yayla hayatı ve şenlikler

Trabzon'da yaz, yayla demektir. Köylerden yaylalara çıkılır, hayvanlar alpin çayırlara götürülür. Temmuz ve ağustos aylarında yapılan yayla şenlikleri ilin en kalabalık buluşmalarıdır; Kadırga şenliği on binlerce kişiyi toplar. İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü'nün takvimine göre başlıca şenlikler şunlardır:

• Kadırga Şenlikleri (otçu haftası): Temmuz'un üçüncü cuması.
• Eskala otçu şenlikleri: Temmuz'un üçüncü perşembesi başlar.
• Ayeser Şenlikleri (Maçka-Kiraz): Temmuz'un üçüncü cuması.
• Sis Dağı Şenlikleri (Şalpazarı): Temmuz'un üçüncü cumartesisi.
• Hıdırnebi Şenlikleri (Akçaabat): 20 Temmuz'da başlar, üç gün sürer.
• Karaabdal Şenlikleri (Düzköy, Haçka): 14 Ağustos.
• Yayla Ortası Şenlikleri (Sultanmurat): 20 Ağustos.

Sultanmurat'ta her yıl 23 Haziran'da, Harmantepe'de 29 Haziran'da Birinci Dünya Savaşı şehitleri anılır.

Şehir hayatı

Trabzon'un gündelik hayatı denizle dağ arasında akar. Şehrin üzerindeki Boztepe, çay bahçeleriyle şehri ve limanı tepeden gören bir seyir yeridir; bakır çaydanlıkta demlenen çay, Trabzonluların vazgeçilmez ritüelidir. Tarihî Trabzon Kalesi'nin kalıntıları bugün askeri alan içinde kaldığı için ziyarete kapalıdır.

Futbol şehrin kimliğinin parçasıdır. Maraş Caddesi'ndeki Trabzonspor Müzesi, kulübün kupalarını sergiler; müzenin en ilginç parçası, 1958 Amatör Futbol Şampiyonası'nda Trabzon İdmanocağı ile Ankara Havagücü berabere kalınca iki takım arasında ikiye bölünen kupanın yarısıdır.

Trabzon devlet adamları da yetiştirmiştir. Eski Cumhurbaşkanı Cevdet Sunay 1900'de Çaykara'nın Ataköy köyünde doğdu; doğduğu ev 2001'de restore edilerek müze olarak açıldı. Atatürk ise 1937 Haziranı'ndaki son ziyaretinde Soğuksu'daki köşkte kalmış ve mal varlığını millete bağışlama kararını bu dönemde vermiştir.

Sanat: horon, kemençe, el emeği ve mimari

Horon

Horon Trabzon'un kimliğidir. İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü'ne göre horonların çoğu üç bölümden oluşur: ağır tempoda başlayan düz horon, dizlerin kırılıp omuzların sallandığı yenlik ve ayakların yere sert vurulduğu sert bölüm. Halka saat yönünün tersine döner; sağ el üstte, sol el altta tutulur. Oyun "Al aşağı", "Hop hop", "Kim ula", "Yık oğlum" gibi komutlarla bir bölümden ötekine geçer.

Her ilçenin kendine özgü horonları vardır: Horon kurma ve sıksara ilin genelinde, Akçaabat ve Düzköy'de atlama (Langepson), Maçka'da Ocaklı İzmesi, Tonya'da Ağır Köy ve Topallama, Vakfıkebir'de Kız Horonu ve Traktum, Yomra'da Dirvana ve Kanbena, Sürmene ve Araklı'da Aso sallaması, Çaykara ve Of'ta kemençe eşliğinde bar türü oyunlar oynanır. İki türkücü grubun atıştığı Vaybeni ise bir seyir oyunudur.

Müzik ve sazlar

• Kemençe: Üç telli, Re-La-Mi akortlu, gövdesi yaklaşık 55-60 cm'dir; iki sesli çalınır. Ordu'dan Rize'ye kadar görülür.
• Davul ve zurna: Karadeniz davulu küçük ve tiz seslidir; Araklı ve Sürmene'de çubuk ve tokmak aynı yüzeye vurularak çalınır. "Zil zurna" 23-25 cm boyunda, tiz ve kıvraktır.
• Kaval: Şimşir ağacından, 30-40 cm boyunda; çobanların çalgısıdır.
• Kufa ve güğüm: Kadın horonlarında tahta kabın (kufa) ya da bakır su kabının (güğüm) dibine vurularak tempo tutulur.

El sanatları

İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü Trabzon'un el sanatlarını şöyle sayar: Sürmene bıçakçılığı, Trabzon bakırcılığı, Trabzon işi takı sanatı, dokuma ve el işlemeleri. Bakır çaydanlıkta demlenen çay, Trabzonluların gündelik ritüelidir.

Mimari: kiliseler, manastırlar ve köşkler

• Ayasofya: I. Manuel Komnenos döneminde (1238-1263) yapılmış, yüksek merkezi kubbeli, haç planlı bir geç Bizans kilisesidir. 22 m uzunluğunda, 11,6 m genişliğindedir. Güney cephesinde Adem ile Havva'yı anlatan bir kabartma frizi, içinde 13. yüzyılın sonlarına ait Yeni Ahit freskleri vardır. Batısındaki 40 metrelik çan kulesi 1427'de yapılmıştır. 1958-1964 arasındaki restorasyonla fresklerin üzeri açıldı, 1964'te müze oldu; 5 Temmuz 2013'ten beri cami olarak kullanılmaktadır.
• Sümela Manastırı: Maçka'da, Altındere Vadisi'ne bakan Karadağ'ın sarp yamacında, vadinin yaklaşık 300 metre üzerindedir. Rivayete göre 4. yüzyılın sonunda Barnabas ve Sophronios adlı iki keşiş tarafından kuruldu; 6. yüzyılda Justinianus döneminde onarıldı ve bugünkü biçimini 13. yüzyılda aldı. Kaya kilisesi, şapelleri, kütüphanesi ve ayazmasıyla bir kompleks oluşturur. 1923'te boşaltıldı. 22 Eylül 2015'te restorasyon için kapatıldı ve 2019'da yeniden ziyarete açıldı. 2010'dan itibaren 15 Ağustos'ta burada ayin düzenlenmesine izin verilmektedir.
• Kızlar, Vazelon, Kuştul ve Kaymaklı manastırları ilin diğer önemli manastırlarıdır.
• Atatürk Köşkü: Soğuksu sırtlarında, Konstantin Kabayanidis tarafından yazlık olarak yaptırılmış, Batı mimarisi etkili taş bir köşktür. Atatürk'ün ziyaretlerinde kaldığı köşk 1942'de müze olarak açıldı.
• Kostaki Konağı: Banker Kostaki'nin 1889-1913 arasında yaptırdığı konak, 22 Nisan 2001'den beri Trabzon Müzesi'dir; arkeoloji ve etnografya bölümleri vardır.
• Gülbahar Hatun (Hatuniye) Camii ve külliyesi 1515'te Yavuz Sultan Selim'in annesi adına yapıldı.

Trabzon mutfağı

Trabzon mutfağının alameti farikası hamsidir; İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü'ne göre hamsiyle yaklaşık 40 çeşit yemek yapılır. Mısır, karalahana, fasulye ve fındık da mutfağın temel malzemeleridir. Çay ise sofranın vazgeçilmezidir; Trabzon'da çay üretimi daha çok ilin doğusunda yapılır.

• Hamsi yemekleri: Hamsi kızartması ve hamsili pilav.
• Lahana ve ot yemekleri: Karalahana çorbası, lahana dolması ve ısırgan çorbası.
• Kahvaltı ve hamur işleri: Kuymak, kaygana ve Sürmene pidesi.
• Köfte ve tatlı: Akçaabat köftesi ve Hamsiköy sütlacı.

Coğrafi işaretli ürünlerden bazıları şunlardır: Akçaabat köftesi, Hamsiköy sütlacı, Sürmene pidesi, Vakfıkebir ekmeği ve Tonya tereyağı.

Mevsim mevsim Trabzon

• İlkbahar: Fön rüzgârlarının estiği şubat-nisan döneminde kıyıda ilık günler başlar. Ormanlar yeşerirken yükseklerde kar sürer.
• Yaz: Yayla mevsimi. Temmuzda Kadırga, Eskala, Ayeser, Sis Dağı ve Hıdırnebi şenlikleri, ağustosta Karaabdal ve Sultanmurat şenlikleri yapılır. Uzungöl ve Sümela'nın en kalabalık olduğu dönemdir.
• Sonbahar: Hamsi mevsimi açılır. Vadilerdeki kestane ve kayın ormanları renklenir.
• Kış: Kıyıda ılıman ve yağışlıdır. Yükseklerde kar yağar; Maçka-Kiraz Yaylası kar sporlarına uygundur.

Ekonomi

Trabzon, Doğu Karadeniz'in ticaret, eğitim ve ulaşım merkezidir. Liman, 1901'de vinçlerle donatıldı ve 20. yüzyılın başında Türkiye'nin en önemli Karadeniz limanı olarak anıldı. Kıyıda fındık, ilin doğusunda çay, denizde balıkçılık, yaylalarda hayvancılık ve tereyağı üretimi önemli gelir kaynaklarıdır. Sürmene bıçakçılığı, bakırcılık ve Trabzon işi takı geleneksel zanaat ekonomisini sürdürür. Sümela, Uzungöl ve yaylalar ise ilin turizminin taşıyıcılarıdır.

Trabzon'a nasıl gidilir?

• Havayolu: Trabzon Havalimanı 1957'de açıldı; şehir merkezinin doğusundadır.
• Karayolu: Karadeniz Sahil Yolu ili baştan başa geçer. Güneyde Gümüşhane ve Erzurum'a giden yol, 4 Mayıs 2023'te açılan 14.481 metrelik Zigana Tüneli'nden geçer.
• Denizyolu: Trabzon Limanı yük taşımacılığında kullanılır.
• Önemli mesafeler: Uzungöl Trabzon'a 99 km, Çal Mağarası 51 km uzaklıktadır. Sümela Manastırı şehrin yaklaşık 50 km güneyindedir.