Samsun

Samsun: coğrafyası, tarihi, kültürü ve sofrasıyla

Samsun, Karadeniz'in iki büyük ırmağının denize kavuştuğu yerde, Kızılırmak ile Yeşilırmak deltalarının arasında kurulmuş bir liman kentidir. Tekkeköy'deki on binlerce yıllık mağara izlerinden antik Amisos'un altın hazinesine, Bandırma Vapuru'nun 19 Mayıs 1919'da yanaştığı kıyıdan 308 kuş türünü barındıran deltaya kadar Samsun, Türkiye tarihinin birçok başlangıcına ev sahipliği yapar. Bu yazıda Samsun'u coğrafyasından tarihine, 17 ilçesinden sofrasına kadar sırayla anlatıyoruz.

Coğrafya: iki deltanın arasında

Konum ve sınırlar

Samsun, Karadeniz Bölgesi'nin orta kesiminde yer alır. Kuzeyinde Karadeniz, kuzeybatısında Sinop, batısında Çorum, güneyinde Amasya, güneydoğusu ve doğusunda Tokat, doğusunda Ordu bulunur. Harita Genel Müdürlüğü'ne göre yüzölçümü 9.725 km²'dir. Şehir merkezi deniz kıyısında, yaklaşık 4 metre yükseklikte kuruludur.

Kıyıda Kızılırmak ve Yeşilırmak'ın taşıdığı alüvyonlarla oluşan geniş delta ovaları uzanır; bunların gerisinde Canik Dağları kıyıya paralel yükselir, iç kesimde ise Ladik ve Havza gibi daha yüksek alanlar yer alır.

Ovalar ve deltalar

Prof. Dr. Cevdet Yılmaz ve Prof. Dr. H. İbrahim Zeybek'in Samsun Coğrafyası çalışmasına göre Bafra ve Çarşamba ovaları Türkiye'nin en büyük delta ovalarındandır. Çarşamba Ovası yaklaşık 600 km² genişliktedir. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'nın bir planlama raporu, Bafra Ovası'ndaki tarım alanını yaklaşık 69 bin hektar, Çarşamba Ovası'ndakini yaklaşık 53 bin hektar olarak verir. Bu iki ova, ilin tarımının kalbidir.

Kızılırmak Deltası, İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü'ne göre toplam 56.000 hektarlık bir alandır ve bunun 16.110 hektarı sulak alandır. Deltada yedi göl vardır: batıda çevresindeki sazlık ve bataklıklarla birlikte 1.400 hektarlık Karaboğaz Gölü; doğuda Balık Gölü, Uzun Göl, Çernek Gölü, Liman Gölü, Gıcı Gölü ve Tatlı Göl. Denizle bağlantılı Balık Gölü'nün ortalama derinliği yaklaşık 1,5 metredir. Deltadaki Galeriç Ormanı, Türkiye'de az kalmış subasar (taşkın) ormanlarından biridir.

Deltada saptanan 308 kuş türü, Türkiye'de görülen kuş türlerinin yaklaşık yüzde 74'üne karşılık gelir; bu, Göksu Deltası'ndan (332 tür) sonra Türkiye'de tek bir alanda kaydedilen en yüksek ikinci sayıdır. Ramsar Sözleşmesi kayıtlarına göre alanda 92 binden fazla su kuşu kışlar. Delta 15 Nisan 1998'de Ramsar listesine girdi; 1979'da Çernek Gölü çevresindeki 4.000 hektar yaban hayatı koruma sahası, 1994'te deltanın doğusundaki sulak alanlar doğal sit alanı ilan edildi. Delta 2016'da UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi'ne alındı.

Doğudaki Yeşilırmak deltasında da Simenlik ve Akgöl adlı kıyı set gölleri bulunur.

Dağlar

Samsun'un dağları doğu komşularına göre alçaktır. Yılmaz ve Zeybek'in verdiği başlıca yükseklikler şunlardır:

• Akdağ – 2.058 m: Ladik'te, ilin en yüksek noktası. Bazı kaynaklar 2.062 m değerini verir. Kayak merkezine ev sahipliği yapar.
• Kunduz Dağı – 1.791 m.
• Sıralıdağ (Sakarçaltepe) – 1.332 m.
• Kocadağ (Böğürtlentepe) – 1.309 m.
• Canik Dağları: Kıyıya paralel uzanır; Kure Ansiklopedisi ortalama yüksekliklerinin 1.500 metreye ulaştığını belirtir.

Akarsular ve barajlar

• Kızılırmak: Tamamen Türkiye sınırları içinde akan en uzun nehirdir. Vezirköprü'de Şahinkaya Kanyonu'nu açar, Bafra Ovası'ndan geçerek deltasını oluşturur ve Karadeniz'e dökülür.
• Yeşilırmak: Çarşamba Ovası'nı oluşturur ve Çarşamba yakınında denize ulaşır.
• Terme Çayı: Terme ilçe merkezi, denize yaklaşık 5 km uzaklıkta bu çayın kıyısındadır.
• Mert Irmağı, Abdal (Aptal) Suyu ve Kürtün Suyu diğer akarsulardır.

Kızılırmak üzerinde 1988'de devreye giren Altınkaya ve 1991'de devreye giren Derbent, Yeşilırmak üzerinde Hasan Uğurlu ve Suat Uğurlu barajları vardır. Yılmaz ve Zeybek'e göre bu dört santralin toplam kurulu gücü 1.302 MW'tır.

Göller, kanyon ve mağaralar

Ladik Gölü, ilin tektonik kökenli tek büyük gölüdür. Bakanlık raporuna göre hacmi yaklaşık 48 milyon m³'tür. Göl su kuşları için önemli bir alandır.

Şahinkaya Kanyonu, Vezirköprü'nün yaklaşık 17 km kuzeybatısında, Kızılırmak'ın aşındırmasıyla oluşmuş dar ve dik yamaçlı bir yarma vadidir. İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü kanyonun uzunluğunu yaklaşık 2 km, Kızılırmak üzerindeki boğaz kesimini yaklaşık 5 km olarak verir. 1988'de tamamlanan Altınkaya Baraj Gölü üzerinde, Türkmen köyü ve Vezirsuyu Tabiat Parkı'ndan kalkan teknelerle yaklaşık 40 dakikalık turlar yapılır.

Tekkeköy Mağaraları, şehir merkezine 14 km, Tekkeköy ilçe merkezine 1 km uzaklıktadır. Küçük doğal mağaraların genişletilmesiyle oluşmuşlardır. 1941'de Prof. Dr. Kılıç Kökten, Tahsin Özgüç ve Nimet Özgüç'ün kazılarında Paleolitik, Mezolitik, Kalkolitik ve Tunç Çağı kalıntıları bulundu.

İklim

Samsun kıyısında ılıman ve yağışlı Karadeniz iklimi görülür; Köppen sınıflandırmasına göre Cfa tipindedir. Ancak yağış, doğudaki Karadeniz illerine göre belirgin biçimde azdır. 1991-2020 ortalamalarına göre:

• Yıllık ortalama yağış 729,7 mm'dir.
• En sıcak ay ağustostur; günlük ortalama sıcaklık 24,5 °C'dir.
• En serin ay şubattır; günlük ortalama 7,3 °C'dir.
• 1929-2023 arasında ölçülen en yüksek sıcaklık 39,0 °C (ağustos), en düşük sıcaklık −9,8 °C'dir (şubat).

İç kesimlerde, Akdağ ve Canik Dağları'nın etkisiyle kışlar soğuk, yazlar serin geçer.

Tarih: Amisos'tan 19 Mayıs'a

Tarih öncesi

Tekkeköy İlçe sayfasına göre Tekkeköy Mağaraları'ndaki katmanlar MÖ 60.000 ile MÖ 15.000 arasına tarihlenir. İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü bu mağaraları Antalya'daki Karain ve Marmara'daki Yarımburgaz mağaralarından sonra Türkiye'nin en eski yerleşim yerlerinden, Karadeniz Bölgesi'nin ise en eski insan yerleşimi olarak tanımlar. Denizin bir zamanlar mağaralara kadar uzandığı, alüvyonlarla dolan kıyının bugün yaklaşık 4 km uzakta kaldığı tahmin edilir.

Bafra'ya yaklaşık 7 km uzaklıktaki İkiztepe Höyüğü, yaklaşık 66 dönümlük alanda iki büyük ve iki küçük höyükten oluşur. 1974-2012 arasında ve 2021'den bu yana süren kazılarda metal, pişmiş toprak, kemik ve taştan yaklaşık 10.728 eser ile 690 iskeletin bulunduğu, Anadolu'nun en büyüklerinden sayılan bir toplu mezarlık bulundu. Buluntular, burada yaşayanların madencilik ve dokumacılıkta çağdaşlarından ileri olduğunu gösterir. Şehrin 3 km güneydoğusundaki 15 metre yüksekliğindeki Dündartepe höyüğünde ise Kalkolitik, Eski Tunç ve Hitit çağlarına ait üç kültür katı vardır.

Amisos

İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü'ne göre bölgenin ilk sakinleri Gaşkalardır; Mert Irmağı'nın ağzında küçük bir kent kurdular ve daha sonra Hitit egemenliğine girdiler. Hitit kenti MÖ 1200 dolaylarında Frigler tarafından yıkıldı. Kimmer akınlarından sonra Miletliler buraya yerleşerek Amisos kolonisini kurdu; kuruluş tarihi kaynaklarda MÖ 8. ile 6. yüzyıllar arasında farklı verilir. Müdürlük, Amisos adının kökeninin Yunanca öncesine dayandığının daha olası görüldüğünü belirtir.

MÖ 546'da Lidya Kralı Krezüs'ün Perslere yenilmesiyle Amisos Pers egemenliğine girdi; Pers kralı Darius şehri 3 km batıdaki Toramantepe'ye taşıttı. Bu yer sonradan "Kara Samsun" olarak anıldı. MÖ 331'de Makedon yönetimine geçen şehir, MÖ 255 dolaylarında Pontus Krallığı'nın sınırları içine girdi. MÖ 64'te Roma hâkimiyetine geçti; Pompeius kente Pompeiopolis adını verdi, ancak bu ad kalıcı olmadı. Bizans döneminde Amisos piskoposluk merkeziydi.

Şehrin 4 km kuzeybatısındaki Amisos Tepesi'nde, Helenistik döneme (MÖ 330-30) ait iki tümülüsün altında üç ve iki odalı boyalı mezarlar bulunur. 1995'te bir yol çalışması sırasında burada bulunan bir mezardan çıkan altın taç, düğmeler, bilezikler, küpeler ve gerdanlıklar Amisos Hazinesi adıyla Samsun Müzesi'nde sergilenir.

Türk dönemi

Anadolu Selçuklu Sultanı II. Kılıçarslan şehri alarak "Müslüman Samsun"u kurdu; 1185'te ülkesini oğulları arasında paylaştırdığında Samsun, Rükneddin Süleyman Şah'a düştü. Kara Samsun ise yaklaşık 230 yıl Bizanslılar ve Cenevizliler elinde kaldı. "Samsun" adı Türk egemenliğinden sonra ortaya çıktı; Batı kaynaklarında bu dönemde "Sampson" biçiminde geçer.

Yıldırım Bayezid 1398'de Kubadoğullarının elindeki Müslüman Samsun'u aldı, ancak 1402 Ankara Savaşı'ndan sonra bölge yeniden el değiştirdi. Osmanlı hâkimiyeti 1420'lerde kesinleşti: Vikipedi bu tarihi 11 Ağustos 1420'yi izleyen haftalar olarak verir; İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, 1425'te Kara Samsun'daki Hristiyanların şehri yakıp gemilerle ayrıldığını yazar. Samsun, Osmanlı döneminde Rum (Sivas) Eyaleti'ne bağlı Canik Sancağı'nın merkezi oldu. Doğu Karadeniz Kültür Envanteri'ne göre "Canik" adı, sürülerin kışın barındığı çukur yerlere halkın verdiği "cenik" adından gelir.

1774 Küçük Kaynarca Antlaşması'yla Kırım'ın kaybı Samsun'un ticaretini geriletti; 1813-1814'te şehri gören İngiliz gezgin Kinneir nüfusu yaklaşık 2 bin olarak verir. 19. yüzyılın ortasında tütün ekimi ve Karadeniz'deki buharlı gemi işletmeciliğiyle şehir yeniden büyüdü. 1869'daki büyük yangın şehrin neredeyse tamamını yok etti, ancak Samsun kısa sürede toparlandı. Kafkasya ve Kırım'dan gelen göçmenler de 19. yüzyılda deniz yoluyla Samsun'a ulaştı.

Kurtuluş Savaşı ve Cumhuriyet

Birinci Dünya Savaşı'nda, 1915'te Rus savaş gemileri şehri topa tuttu. Mondros Mütarekesi'nden sonra yaklaşık 4 bin kişilik bir İngiliz-Hint kuvveti Samsun'a yerleşti. Mustafa Kemal, 16 Mayıs 1919'da İstanbul'dan ayrılan Bandırma Vapuru'yla 19 Mayıs 1919'da Samsun'a çıktı; bu tarih geleneksel olarak Kurtuluş Savaşı'nın başlangıcı kabul edilir. Samsun'da Mantika Palas Oteli'nde kalan Mustafa Kemal, 25 Mayıs-13 Haziran 1919 arasında Havza'daki Mesudiye Oteli'ni karargâh olarak kullandı ve oradan Amasya'ya geçti.

Cumhuriyet'in ilk yıllarında nüfus mübadelesiyle gelenler şehrin nüfusunu artırdı: Doğu Karadeniz Kültür Envanteri, mübadeleyle birlikte 1927'de 13 bin olan şehir nüfusunun 30 bini, 1950'de ise 40 bini aştığını yazar. 1891'de imtiyazı verilen Samsun-Sivas demiryolunun ilk 50 km'si 1926'da açıldı, hat 1932'de Sivas'a ulaştı. 1933'te Samsun ile Çarşamba arasına 39 km'lik bir hat yapıldı. Ondokuz Mayıs Üniversitesi 1975'te, Samsun Üniversitesi 18 Mayıs 2018'de kuruldu.

İlçe ilçe Samsun

Samsun'un 17 ilçesi vardır. Yüzölçümleri Harita Genel Müdürlüğü verisidir.

• İlkadım (155 km²): Tarihî şehir merkezi ve ilin en küçük ilçesi. Saathane Meydanı ile Baruthane'deki Amisos Tepesi buradadır.
• Atakum (351 km²): Batıdaki sahil ilçesi; Ondokuz Mayıs Üniversitesi buradadır.
• Canik (264 km²): Şehrin doğusunda; Bandırma Gemi Müzesi'nin bulunduğu Doğu Park buradadır.
• Tekkeköy (326 km²): Tekkeköy Mağaraları buradadır. Adını, 1250-1330 arasında yaşadığı kabul edilen Şeyh Zeynüddin'in tekkesinden alır; 1988'de ilçe oldu.
• Bafra (1.503 km²): Kızılırmak Deltası, İkiztepe Höyüğü ve Bafra Müzesi buradadır. Pidesi, nokulu ve kaymaklı lokumuyla tanınır; ağustosun son pazarı kurulan Karadede Panayırı 100 yılı aşkın geçmişe sahiptir.
• Vezirköprü (1.674 km²): İlin en büyük ilçesi. Şahinkaya Kanyonu ve Hititlerin kutsal kenti Nerik'in bulunduğu Oymaağaç ören yeri buradadır. Semaveri, susuz bezi ve Tahtaköprü kilimi coğrafi işaretlidir.
• Çarşamba (774 km²): Yeşilırmak'ın oluşturduğu ovanın merkezi; Samsun-Çarşamba Havalimanı buradadır. Pidesi, keşkeği, kıvratması, yumurta topuk ayakkabısı ve sekiz köşe kasketi coğrafi işaretlidir.
• Havza (865 km²): Havza Atatürk Evi Müzesi buradadır; doğusundaki Lerdüge tümülüsleri resimli mezar odalarıyla bilinir.
• Kavak (697 km²): Eski Tunç Çağı'na ait Kaledoruğu Höyüğü buradadır.
• Alaçam (598 km²): Batıdaki kıyı ilçesi; nüfusun büyük bölümü mübadillerden oluşur.
• Terme (548 km²): Antik Themiskyra'nın bu yörede olduğu kabul edilir; Amazonlar efsanesine adanmış bir festivale ev sahipliği yapar. Pidesi coğrafi işaretlidir.
• Ladik (541 km²): Ladik Gölü ve Akdağ buradadır.
• Ayvacık (382 km²): Köcek ve Kabaceviz adlı yerel oyunlarıyla bilinir.
• Salıpazarı (356 km²): Kestane balı coğrafi işaretlidir.
• Asarcık (253 km²): Kafkas oyunlarının yaygın olduğu ilçelerdendir.
• 19 Mayıs (234 km²): Atakum ile Bafra arasındaki kıyı ilçesi.
• Yakakent (204 km²): Sinop sınırındaki kıyı ilçesi; mantısı coğrafi işaretlidir.

Kültür ve yaşam

Göçlerle zenginleşen bir kent

Samsun'un kültürü, yerli halk ile farklı dönemlerde gelen göçmenlerin buluşmasıyla şekillendi. 19. yüzyılda Kafkasya ve Kırım'dan gelen göçmenler, Cumhuriyet'in ilk yıllarında ise Balkanlardan gelen mübadiller ile yerleşti. Bu çeşitlilik bugün en çok halk oyunlarında ve mutfakta görülür.

19 Mayıs ve Atatürk mirası

19 Mayıs her yıl Samsun'da Atatürk'ü Anma, Gençlik ve Spor Bayramı olarak coşkuyla kutlanır. Mustafa Kemal'in Samsun'daki ilk karargâhı olan Mantika Palas, 1902'de yapılmış iki katlı bir oteldir; 8 Kasım 1998'de Gazi Müzesi olarak açıldı ve 2006'da eski Atatürk Müzesi'nin koleksiyonuyla birleştirildi. Bandırma Vapuru 1878'de İskoçya'nın Paisley kentinde Trocadero adıyla yapıldı ve 1925'te Haliç'te söküldü. 2000-2001'de yapılan replikası 19 Mayıs 2003'ten beri Doğu Park'ta gemi müzesi olarak ziyaretçi kabul eder. Atatürk Parkı'ndaki Onur Anıtı, Avusturyalı heykeltıraş Heinrich Krippel'in 1931'de tamamladığı Atatürk heykelidir.

Panayırlar, festivaller ve kültürel miras

Bafra'da ağustosun son pazarı kurulan Karadede Panayırı yüz yılı aşkın bir gelenektir. Terme, Amazonları konu alan yıllık bir festivale ev sahipliği yapar. İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü haziranda Samsun Kültür Yolu Festivali düzenler. Ekim 2026'da Ulusal Kültürel Miras Envanteri'ne susuz bezi dokumacılığı, zembil örücülüğü, mani söyleme geleneği, Bafra manda yoğurdu, Terme ve Bafra pideleri, yufka geleneği ve uğut pekmezinin eklenmesiyle ilin envanterdeki değer sayısı 30'a ulaştı.

Sanat: oyunlar, dokuma ve mimari

Halk oyunları ve müzik

Doğu Karadeniz Kültür Envanteri'ne göre Samsun'da oyunlar davul, zurna ve kemençeyle, genellikle kalabalık gruplar hâlinde oynanır; ezgiler 2, 4, 5, 7 ve 9 zamanlıdır. Göçmenler nedeniyle Rumeli ve Kafkas oyunları da yaygındır; çiftetelli ve karşılama ilin genelinde en sık oynanan türlerdir. Yerli oyunlarda genellikle iki davul ve bir zurna çalınırken, mübadil oyunlarında bir davula iki ya da üç zurna eşlik eder; iki zurna ve bir davuldan oluşan gruba "çete" denir.

Yerli oyunlar arasında Cimdallı, Çarşamba çiftetellisi, Dik horon, Dört ayak, Fıtık, İki ayak, Kaba ceviz, Karadeniz horonu, Ladik horonu, Neynam ve Üç ayak sayılır. Mübadil oyunlarından bazıları Ağacının Fatme, Bilal Ağa, Cuguş (Zigoş), Debreli Hasan, Kasap, Köroğlu, Sirto ve Telgrafın Telleri'dir; bunların çoğu yavaş başlayıp hızlı biter. Karşılama türündeki Sağır Perde, gelin-kaynana oyunu olarak da bilinir ve adını zurnanın zorlandığı bir nottan alır. Batı Trakya'daki Zigoş köyünden adını alan zeybek türü Zigoş ile yöredeki birçok oyun başlar. Alaçam'da Rumeli oyunları, Karlı ve Sardık köyleri ile Asarcık'ta Kafkas oyunları oynanır.

Bağlama, cura, çöğür, kemençe, zurna, kaval, tulum zurna, davul, tef, kaşık, zil ve akordeon yöredeki çalgılardır.

El sanatları

• Vezirköprü semaveri, susuz bezi ve Tahtaköprü kilimi: Üçü de coğrafi işaretlidir; susuz bezi dokumacılığı 2026'da Ulusal Kültürel Miras Envanteri'ne de girdi.
• Bafra zembili: Coğrafi işaretli örme sepettir; zembil örücülüğü de envanterdedir.
• Çarşamba ayakkabısı ve kasketi: Yumurta topuk Çarşamba ayakkabısı ile Çarşamba sekiz köşe kasketi coğrafi işaretlidir.

Mimari ve müzeler

Şehrin bugün ayakta olan en eski yapısı 13. yüzyıldan kalma Pazar Camii'dir. Büyük Cami olarak da bilinen Valide Camii 1884'te yapıldı. Samsun Müzesi'nde Amisos Hazinesi, İkiztepe buluntuları ve Oymaağaç-Nerik kazılarının eserleri sergilenir. Bafra'da eski Şehir Kulübü olarak kullanılan üç katlı bina restore edilerek Bafra Müzesi'ne dönüştürüldü; burada İkiztepe eserleri ve yöre etnografyası yer alır. Havza'da Mustafa Kemal'in 1919'da karargâh olarak kullandığı Mesudiye Oteli, 2002'den beri Havza Atatürk Evi Müzesi'dir.

Samsun mutfağı

Samsun'un sofrası pide, tirit ve hamur işleriyle tanınır. Samsun Gazetesi'nin 4 Eylül 2024 tarihli haberine göre ilin coğrafi işaretli 17 ürünü şunlardır:

• Pideler: Bafra pidesi, Terme pidesi ve Çarşamba pidesi.
• Yemekler: Samsun kaz tiridi, Çarşamba keşkeği ve Yakakent mantısı.
• Tatlılar ve unlu mamuller: Bafra nokulu, Bafra kaymaklı lokum, Çarşamba kıvratması ve Samsun simidi.
• Bal: Salıpazarı kestane balı.
• El sanatları ürünleri: Bafra zembili, Vezirköprü semaveri, Vezirköprü susuz bezi, Vezirköprü Tahtaköprü kilimi, Çarşamba ayakkabısı ve Çarşamba kasketi.

Alaçam pidesi, Bafra kapya biberi, Bafra pirinci, Samsun manda pastırması, Tekkeköy patlıcan inciri ve Çarşamba kıl biberinin başvuruları ise o tarihte sürüyordu. Bafra'nın manda yoğurdu ve uğut pekmezi de Ulusal Kültürel Miras Envanteri'ndedir.

Mevsim mevsim Samsun

• İlkbahar: Kızılırmak Deltası kuş göçünün yoğunlaştığı dönemdir. 19 Mayıs kutlamaları kenti doldurur.
• Yaz: Ağustosta günlük ortalama 24,5 °C'dir. Atakum ve 19 Mayıs sahilleri, Şahinkaya Kanyonu'ndaki tekne turları için en uygun mevsimdir. Haziranda Kültür Yolu Festivali, ağustosun son pazarı Bafra'da Karadede Panayırı yapılır.
• Sonbahar: Kışlamak için gelen su kuşları deltada toplanmaya başlar; kıyıda hava ılık kalır.
• Kış: Kıyıda ılıman geçer (şubatta günlük ortalama 7,3 °C). Kızılırmak Deltası'nda on binlerce su kuşu kışlar; Akdağ'da kayak yapılır.

Ekonomi

Samsun, Orta Karadeniz'in ticaret ve sanayi merkezidir. Bafra ve Çarşamba ovalarında buğday, mısır, ayçiçeği, çeltik, sebze, meyve ve fındık yetiştirilir; manda yetiştiriciliği ve manda sütü ürünleri öne çıkar. 19. yüzyılda şehri büyüten tütün, Bafra'nın adıyla anılır, ancak üretimi büyük ölçüde azalmıştır. Sanayide demir-çelik, otomotiv yan sanayi, gıda işleme, tarım makineleri ve tıbbi cihaz üretimi vardır; ilde bugün de cerrahi aletler üretilir. Şehir merkezindeki liman, Rusya'nın Novorossiysk limanına RoRo seferleri dahil yük taşımacılığına hizmet eder. Kızılırmak ve Yeşilırmak üzerindeki dört baraj, önemli miktarda elektrik üretir.

Samsun'a nasıl gidilir?

• Havayolu: Samsun-Çarşamba Havalimanı 15 Aralık 1998'de açıldı ve şehir merkezine yaklaşık 23 km uzaklıktadır.
• Demiryolu: Samsun-Sivas hattı 1932'de tamamlandı ve Samsun'u İç Anadolu'ya bağlar.
• Denizyolu: Samsun Limanı yük ve RoRo taşımacılığına hizmet eder.
• Şehir içi: 2008'de açılan tramvay hattı yaklaşık 36,5 km uzunluğundadır ve Tekkeköy ile Ondokuz Mayıs Üniversitesi arasında çalışır. Amisos Tepesi'ne teleferikle çıkılabilir.
• Önemli mesafeler (şehir merkezinden): Dündartepe yaklaşık 3 km, Amisos Tepesi yaklaşık 4 km, Tekkeköy Mağaraları 14 km, Samsun-Çarşamba Havalimanı yaklaşık 23 km.