Rize

Rize: coğrafyası, tarihi, kültürü ve sofrasıyla

Rize, Kaçkar Dağları ile Karadeniz arasında, dağın denize hiç yer bırakmadığı dar bir şeritte kurulmuş bir ildir. Türkiye'nin en yağışlı şehri, çayın vatanı, horonun ve kemençenin yurdudur. Bir yanda 3.937 metrelik Kaçkar zirvesi ve buzul gölleri, öbür yanda yamaçlara tırmanan çay bahçeleri ve dereleri aşan taş kemer köprüler. Bu yazıda Rize'yi coğrafyasından tarihine, ilçelerinden sofrasına kadar tek yerde, sırayla anlatıyoruz.

Coğrafya: dağ ile deniz arasında dar bir şerit

Konum ve sınırlar

Rize, Doğu Karadeniz Bölgesi'nin doğu kesiminde yer alır. Kuzeyinde Karadeniz, batısında Trabzon, doğusunda Artvin, güneyinde Erzurum bulunur. Harita Genel Müdürlüğü verisine göre yüzölçümü 3.835 km²'dir; bu, ili Karadeniz'in küçük illerinden biri yapar. İlin 12 ilçesi vardır; il merkezi dahil ilçelerin bir kısmı kıyıda, diğerleri akarsu vadilerinde kuruludur.

Kıyı şeridi yaklaşık 80 km uzunluğundadır ve genişliği yalnızca 20 ile 150 metre arasında değişir. Rize İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü'ne göre kıyının hemen arkasında 150-200 metrelik tepeler yükselir. Bu yüzden şehirler ve köyler, akarsuların denize ulaştığı dar vadi ağızlarına ve yamaçlara sıkışmıştır.

Yer şekilleri: dağlar, vadiler ve yaylalar

Rize'nin arazisi çok engebeli ve dağlıktır. İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, ili yükseltiye göre üç kata ayırır: Akarsular denize dar ve derin, "V" biçimli vadilerle iner ve bu vadiler yaklaşık 2.000 metreye kadar uzanır. 2.000 ile 3.200 metre arasında basık sırtlar ve buzulların açtığı dik yamaçlı "U" biçimli vadiler vardır. 3.000 metreyi aşan alanlar ise ilin en sarp kesimidir.

İlin güneyini Kaçkar Dağları kaplar. Başlıca zirveler şunlardır:

• Kaçkar Dağı – 3.937 m: Kaçkar Dağları'nın en yüksek zirvesidir ve Rize sınırları içindedir.
• Verçenik Dağı – 3.711 m
• Bulut Dağı – 3.562 m
• Demirkapı Tepe – 3.376 m
• Kükürttepe – 3.348 m: Rize ile Artvin sınırında.

Bu dağların yamaçlarında Rize hayatının yarısı olan yaylalar uzanır. İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü'nün saydığı yaylalardan bazıları şunlardır: Ayder, Pokut, Anzer, Ovit, Palovit, Samistal, Elevit, Amlakit, Sal, Hazindağ, Gölyayla, Handüzü, Çağırankaya, Vaşa, Petran, Sivrikaya, Demirkapı (Homeze), Kito ile Aşağı ve Yukarı Kavrun. Yayla mevsimi haziran başında açılır ve eylülün ilk haftasına kadar sürer.

İl, Doğu Anadolu'ya Ovit Dağı üzerinden bağlanır. 2.640 metredeki Ovit Geçidi'nden geçen yol 1930'da yapılmıştı. Bugün geçidin altından, 13 Haziran 2018'de açılan 14.346 metrelik Ovit Tüneli geçer. Tünel, İkizdere'yi Erzurum'un İspir ilçesine bağlar.

Akarsular

Rize'de irili ufaklı çok sayıda dere vardır. Hepsi Kaçkarların kuzey yamaçlarından doğar, kısa ve dik bir yol izleyerek doğrudan Karadeniz'e dökülür. Başlıcaları şunlardır:

• Fırtına Deresi: Kaçkarların denize bakan yamaçlarındaki çağlayanların birleşmesiyle oluşur. İlin debisi en yüksek, en hızlı akan ve en bilinen akarsuyudur. Vadisi, Osmanlı döneminden kalma taş kemer köprüleriyle ünlüdür.
• İyidere: Ovit Yaylası'ndan beslenen derelerin birleşmesiyle oluşur; debisi yüksek akarsulardandır.
• Büyükdere, Taşlıdere, Çağlayan Deresi ve Hemşin Deresi ilin bilinen diğer akarsularıdır.

İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü'ne göre bazı derelerin akış rejimi kano ve rafting gibi akarsu sporlarına uygundur.

Göller

Rize'nin gölleri küçük ve yüksektir. Hepsi dağlık kesimde, yaklaşık 2.000 metreden itibaren yer alır ve buzulların aşındırması ya da biriktirmesiyle oluşmuştur: Bir kısmı buz yalağı (sirk) gölü, bir kısmı moren set gölüdür. Büyükdeniz Gölü 2.900 m, Öküzyatağı Gölü 2.778 m yüksekliktedir. Ovit, Mezovit, Kapılı Göller, Tatos Gölleri, Çifte Göller ve Anzer'deki Yeşil Göl, ilin bilinen diğer gölleridir.

İklim: Türkiye'nin en yağışlı şehri

Rize, Köppen sınıflandırmasına göre nemli subtropikal (Cfa) iklim kuşağındadır. Meteoroloji verilerinin 1991-2020 ortalamalarına göre:

• Yıllık ortalama yağış 2.309,5 mm'dir. Bu, Rize'yi Türkiye'nin en yağışlı şehri yapar.
• En sıcak ay ağustostur; günlük ortalama sıcaklık 24,5 °C'dir.
• En serin ay şubattır; günlük ortalama 6,8 °C'dir.
• Ölçülen en yüksek sıcaklık 38,2 °C, en düşük sıcaklık −7,0 °C'dir.
• Kent merkezinde ölçülen en yüksek kar kalınlığı 187 cm'dir (6 Ocak 1942).

Yağışın bu kadar bol olmasının nedeni, denizden gelen nemli havanın hemen kıyının arkasında yükselen dağlara çarpmasıdır. Yağış her mevsime yayılır. Yükseldikçe iklim sertleşir; Kaçkarların zirvelerinde yaz ortasında bile kar görülür.

Doğa ve korunan alanlar

Rize'nin en önemli korunan alanı Kaçkar Dağları Milli Parkıdır. 31 Ağustos 1994'te ilan edilen park, Rize, Artvin ve Erzurum'a yayılan 52.970 hektarlık bir alanı kapsar. Parka Çamlıhemşin ilçe merkezinden 16 km'lik bir yolla ulaşılır. Granit ana kaya, buzul izleri, buzul gölleri ve vadileri parkın başlıca özellikleridir. Fırtına ve Hemşin vadileri, endemik türler de içeren zengin bir bitki örtüsüne sahiptir. İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü'ne göre ormangülünün Türkiye'de 3.000 metreye kadar çıktığı tek yer burasıdır.

Taflan (karayemiş) ve ayı üzümü yörenin doğal bitkileridir; ayı üzümü bugün kültüre de alınmıştır. İlde iki önemli kaplıca vardır: Ayder Kaplıcası'nın suyu 55 °C, İkizdere'deki Ilıca köyünde bulunan kaplıcanın iki kaynağı 70 °C ve 72 °C'dir.

Tarih: Kulkha'dan Cumhuriyet'e

İlk çağlar

Rize'nin erken tarihine dair bilgi azdır. Bölgenin adının geçtiği ilk yazılı belge, Urartu kralı II. Sardur'un MÖ 765'te Çıldır Gölü'nün güneyindeki bir kayalığa kazdırdığı çivi yazılı kitabedir; burada bölge "Kulkha" olarak anılır. Büyük İskender'in ölümünden sonra kurulan Pontus Krallığı'nın kralı Farnakes, MÖ 180'de Rize'yi topraklarına kattı. Bölge MS 10'da Roma egemenliğine girdi. MS 130-131 yıllarına tarihlenen Arrianos'un Karadeniz seyahatnamesi, Rize'den söz eden ilk yazılı eserdir.

Bizans, Trabzon İmparatorluğu ve Hemşin

Roma'nın ikiye ayrılmasından sonra Rize Bizans topraklarında kaldı. 12. yüzyılda Gürcü kralı III. Giorgi ve Kraliçe Tamar dönemlerinde Gürcü ordusunda yer alan Kıpçaklar sınır bölgelerine yerleştirildi; İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, bugün İkizdere'nin dağ köylerinde yaşayan Kumbasarların kökenini bu döneme bağlar. 1204'ten sonra kurulan Trabzon Rum İmparatorluğu döneminde Rize, Trabzon'a bağlı bir dokuma ve ticaret merkeziydi.

Hemşin bölgesinin tarihi ayrı bir çizgi izler. Tarihî kayıtlara göre 8. yüzyılın sonlarında Arap akınlarından kaçan Ermeniler bölgeye yerleşerek Hamamaşen beyliğini kurdu. "Hamamaşen" adı zamanla "Hemşin"e dönüştü. Bölge Osmanlı'ya 1480'lerde katıldı ve yaklaşık 1486 tarihli bir Osmanlı kaydında "Hemşin" adıyla geçer.

Osmanlı dönemi

1461'de Fatih Sultan Mehmed Trabzon'u alınca Rize savaşsız teslim oldu ve Çoruh Irmağı'na kadar olan topraklar, Hemşin de dahil, Osmanlı egemenliğine girdi. Bölge yeni kurulan Trabzon Sancağı'na bağlandı. Çorum, Amasya, Tokat ve Samsun'dan getirilen Türkler buraya yerleştirildi ve 1464'e kadar vergiden muaf tutuldu. Fetihten 25 yıl sonra tutulan 1486 tarihli tahrir defterinde bölge, Trabzon'a bağlı üç kaza olarak görünür: Rize, Atina (bugünkü Pazar, Hemşin nahiyeleriyle) ve Lazluk (Ardeşen, Fındıklı, Arhavi ve Hopa).

1640'ta yöreden geçen Evliya Çelebi, Rize'yi deniz kıyısında, bahçeli ve güzel bir kasaba olarak anlatır. 1814-1817 arasında Rize ayanı Tuzcuoğlu Memiş Ağa ayaklandı ve öldürüldü. 1878 Berlin Antlaşması'yla Lazistan Sancağı'nın merkezi Batum Rusya'ya bırakılınca, sancağın merkezi Rize oldu.

Birinci Dünya Savaşı ve Rus işgali

16 Kasım 1914'te Hopa Hudut Taburu ile milis kuvvetleri Borçka'ya yürüdü. Ancak Rusların kıyı yerleşimlerini sürekli bombalaması ve yardım gelmemesi üzerine Türk kuvvetleri 19 Şubat 1916'da Fırtına Deresi'nin gerisine çekildi. Ruslar 8 Mart 1916'da Rize'yi işgal etti. İşgal 2 Mart 1918'de sona erdi. Ardından Doğu Karadeniz'i kapsayan Trabzon Muhafaza-i Hukuk-u Milliye Cemiyeti'nin Rize şubesi açıldı; 23 Temmuz 1919'da toplanan Erzurum Kongresi'ne Rize adına Hemşinli Necati Efendi ve Abaza Hakkı Efendi katıldı.

Cumhuriyet dönemi

Rize bir süre Artvin ile birleştirilerek Çoruh vilayeti adını aldı, 20 Nisan 1924'te ise ayrı bir il oldu. Atatürk 17 Eylül 1924'te Rize'yi ziyaret etti ve Mataracı Mehmet Efendi'nin konağında kaldı; konak bugün Atatürk Evi Müzesi'dir. Aynı yıl kurulan Ziraat Botanik Bahçesi ve çıkarılan çay kanunu, ilin geleceğini değiştirdi. Osmanlı döneminde bir yabancı firmaya ihale edilen Rize-İspir-Erzurum yolu, 1930'lu yıllarda halkın gönüllü çalışmasıyla yapıldı.

İlçe ilçe Rize

Rize'nin 12 ilçesi vardır. İlçe yüzölçümleri Harita Genel Müdürlüğü verisidir.

• Merkez (253 km²): İl merkezi. Justinianus dönemine (527-565) uzanan Rize Kalesi, 19. yüzyıldan kalma "Sarı Ev"de hizmet veren Rize Müzesi, Atatürk Evi Müzesi ve 1924'te kurulan Ziraat Botanik Bahçesi buradadır.
• Çamlıhemşin (897 km²): İlin en büyük ilçesi ve Kaçkarların kapısı. Ayder Yaylası, Zil Kale, Kale-i Bala, Fırtına Vadisi'nin kemer köprüleri, 18-19. yüzyıldan kalma taş konaklar ve Kaçkar Dağları Milli Parkı buradadır. İlçe merkezi 300 m yüksekliktedir.
• İkizdere (855 km²): Ovit Tüneli ile Erzurum'a açılan ilçe. Anzer Yaylası ve Anzer balı, Ovit Yaylası, Ilıca kaplıcası ve Şimşirli Camii buradadır. Cimil çorabı ilçenin coğrafi işaretli ürünüdür.
• Çayeli (442 km²): Kıyı ilçesi. Ağaran Şelalesi, Kestanelik ve Ormancık köy camileri buradadır. Çayeli kuru fasulye yemeği ve Çayeli koloti peyniri coğrafi işaretlidir.
• Fındıklı (383 km²): Artvin sınırındaki kıyı ilçesi. Çağlayan ve Aslandere köylerindeki taş evler ile Meyveli köy camii görülmeye değerdir.
• Ardeşen (376 km²): Pazar ile Fındıklı arasındaki kıyı ilçesi. Laz kültürünün yaşadığı ilçelerdendir.
• Pazar (173 km²): Kıyı ilçesi. Küçük bir kayalık yarımadadaki Kız Kalesi, Yücehisar köyündeki Ciha Kale ve Yeşilköy açıklarındaki Rize-Artvin Havalimanı buradadır.
• Güneysu (159 km²): İl merkezinin güneydoğusundaki iç ilçe.
• Hemşin (134 km²): Hemşin kültürünün merkezi. Bilen köy camii ve Badara mezrası buradadır; Hemşin horonu, muhlaması ve Hemşin çorabı ünlüdür.
• Kalkandere (107 km²): İl merkezinin güneybatısında, kıyıdan içerideki ilçe.
• Derepazarı (28 km²): İlin en küçük iki ilçesinden biri, kıyıda. Derepazarı pidesi coğrafi işaretlidir.
• İyidere (28 km²): İlin en küçük iki ilçesinden biri, kıyıda. İlçede lojistik liman çalışmaları sürmektedir; İyidere pileki taşı coğrafi işaretlidir.

Kültür ve yaşam

İnsanlar ve diller

Rize'de Türk, Laz, Hemşinli ve Gürcü toplulukları birlikte yaşar. Lazlar özellikle Pazar, Ardeşen, Fındıklı, Çamlıhemşin ve İkizdere'de yoğundur. Lazca, Gürcüce ile akraba Kartvel dillerindendir; Türkiye'de konuşanları azalmakta ve bugün ağırlıkla Rize ve Artvin'in bazı yörelerinde konuşulmaktadır. Hemşinliler ise Çamlıhemşin, Hemşin, Çayeli, İkizdere ve Pazar'da yaşar; Rize'deki Hemşinliler Türkçe konuşur. Hemşinli kadınların başlarına özel bir şekilde bağladıkları turuncu yazmalar, yörenin en bilinen görüntülerindendir.

Yerleşme ve yayla hayatı

Düz arazi az olduğu için Rize'de köyler "dağınık" yapıdadır: Evler birbirinden uzaktır ve her aile kendi toprağının üzerine evini kurar. Pek çok Anadolu köyündeki gibi ortak bir köy meydanı yoktur. Çay tarımıyla birlikte evlerin yol kenarlarına dizildiği "yol boyu" yerleşmeler ortaya çıkmıştır. Nüfus yoğunluğu ortalama km² başına 86 kişi, kıyı şeridinde ise 100'ün üzerindedir.

Yaz gelince köylerden yaylalara göç edilir. Yayla mevsimi haziran başından eylülün ilk haftasına kadar sürer. Yaylalarda hayvancılık yapılır, tereyağı ve peynir üretilir. Köylerdeki "nayla" adı verilen ahşap ambarlar da bu kırsal hayatın parçasıdır.

Şenlikler ve gelenekler

• Vartavor: Yaylalarda üzüm hasadını kutlamak için yapılan şenlik; katılanlar birbirlerine gül suyu serper.
• Ayder Yaylası Geleneksel Şenlikleri: Yayla mevsiminde Ayder'de düzenlenir.
• Güneş Duası: Temmuz ayında yapılan geleneksel bir etkinlik.
• Koncoloz günleri: 26 Aralık ile 6 Ocak arasındaki, halk inanışlarıyla çevrili kış günleri.
• Kaçkar by UTMB: Kaçkar Dağları'nın göller bölgesinde düzenlenen uluslararası dağ koşusu; 2026 yarışı 11-13 Eylül'de yapıldı.

Sanat: horon, kemençe, el emeği ve mimari

Horon

Rize'nin halk dansı horondur. Kızlar ve erkekler birlikte bir halka oluşturur, ortada tulumcu ya da kemençeci durur. Horon türkü eşliğinde ya da müziksiz de oynanabilir. Oyunu "horoncu başı" yönetir; oyunculara yön verir ve "uyarma" adı verilen seslenmelerle düzeni sağlar. Titreme, silkiniş ve ürperme figürleri, denizi ve denizden çıkan balığın çırpınışını anlatır.

İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü horonları ikiye ayırır: Hemşin horonları Çayeli'nin dağlık kesiminden başlayıp Hemşin, Pazar, Ardeşen ve Fındıklı hattında oynanır ve tulumla çalınır. Rize horonları ise İkizdere-İyidere hattından Çayeli kıyısına kadar oynanır ve kemençeyle çalınır. Yörede oynanan horonlardan bazıları şunlardır: Hemşin, Sallama, Siya Siya, Yüksek Hemşin, Topaloğlu, Atlama, Hemşin İki Ayak, Rize İki Ayak, Rize Sıksarayı, Papilat, Çinçiva ve Rize Kız Horonu.

Müzik ve sazlar

Karadeniz kemençesinin burgu yeri, boynu ve gövdesi tek bir ağaçtan oyulur. Gövde çoğunlukla erik ya da ardıçtan, çok ince olan göğüs kapağı ise köknar ya da ladinden yapılır. Profesyonel icracıların kullandığı kemençeler genellikle 56 cm uzunluğundadır. Ayakta çalınırken sol elle havada tutulur. Tulum, özellikle Hemşin müziğinin sazıdır. Laz müziğinde ise kemençenin yanında tulum (guda), zurna ve davul kullanılır.

El sanatları

• Rize bezi (feretiko): Kendir ve pamuk ipliğinden el tezgâhında dokunan ince ve sağlam bir kumaştır. Kökü yaklaşık 15. yüzyıla uzanır; metrekaresi yaklaşık 150 gramdır. Unutulmaya yüz tutmuşken yeniden canlandırılmıştır.
• Hemşin çorabı: Koyun yününden örülür; iki telli ve tek telli çeşitleri, zengin desenleri vardır. Cimil çorabı da coğrafi işaretlidir.
• Bakır işleri, hasır sepetler, yayıklar, omuz çantaları ve şimşir kaşıklar yörenin diğer el ürünleridir.

Mimari: ahşap evler, kaleler ve kemer köprüler

Rize'nin geleneksel evleri ahşap ya da taş ve ahşabın birlikte kullanıldığı "dolma" evlerdir; bugün yerlerini giderek betonarme yapılar alıyor. Çamlıhemşin'deki taş konaklar 18-19. yüzyıldan kalmadır.

İlde beş kale vardır. Rize Kalesi'nin iç kalesi Justinianus dönemine (527-565), aşağı kalesi 13. yüzyıla tarihlenir. Fırtına Vadisi'ne hâkim Zil Kale, dış sur, orta sur ve iç kaleden oluşur; orta kalesinde dört katlı bir baş kule ve bir şapel bulunur. Çamlıhemşin'deki Kale-i Bala 14-15. yüzyıla, Pazar'daki Kız Kalesi 13 ya da 14. yüzyıla tarihlenir. Pazar'daki Ciha Kale ise dairesel planlı bir gözetleme kalesidir.

Rize'nin en sevilen yapıları, dereleri aşan taş kemer köprülerdir. İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü 21 köprüyü sayar; Şenyuva, Çat, Timisvat, Kocaköprü (Dörtgözlü) ve Aslandere bunlardan bazılarıdır. Köprülerin ilk yapım tarihleri kesin olarak bilinmez. Yükseklikleri 2-3 metreden 15-20 metreye, uzunlukları 20 metreden 45 metreye kadar değişir. Kemerleri kesme taştan, ayakları moloz taştan örülmüştür.

Rize mutfağı

Rize mutfağının temelinde hamsi, mısır unu ve karalahana vardır; yayladan gelen tereyağı ve peynir bunları tamamlar. Tarım alanı dar olduğu için sebze ve meyve üretimi çoğunlukla aile ihtiyacına yöneliktir. Çay tarımından önce üzüm bağcılığı ve pekmez yaygındı; armut pekmezi de yapılır. Kivi yetiştiriciliği 1990'larda ticari olarak başlamıştır.

• Hamsi yemekleri: Hamsikoli (hamsili mısır ekmeği), hamsili pilav, hamsi çığırtası ve hamsi çorbası.
• Karalahana yemekleri: Karalahana sarması, lahana haşlaması, vurma lahana ve lahana çorbası.
• Mısır ve süt ürünleri: Muhlama (bazı yörelerde kuymak), çumur, mısır (lazut) ekmeği ve korkota çorbası.
• Tatlılar: Laz böreği, pepeçura, enişte lokumu, kabak sütlacı, pekmezli kabak ve kocakarı gerdanı.
• Diğer: Turşu tavalı.

Rize'nin 18 coğrafi işaretli ürünü vardır: Rize çayı, Anzer balı, Ayder balı, Rize muhlaması, Rize pepeçurası, Rize enişte lokumu (2021), Rize etli karalahana sarması, Rize simidi, Rize baston ekmek, Rize kavurması, Derepazarı pidesi, Çayeli kuru fasulye yemeği, Çayeli koloti peyniri, Rize kokulu üzümü, Rize bezi (feretiko), Hemşin çorabı, Cimil çorabı ve İyidere pileki taşı.

Mevsim mevsim Rize

• İlkbahar: Yağışlı ve yemyeşildir. Yaylalar henüz karlıyken kıyı ve vadiler canlanır.
• Yaz: Yayla mevsimidir: haziran başından eylül başına kadar Ayder, Pokut, Anzer ve Kavrun yaylaları dolar. Ayder şenlikleri, temmuzda Güneş Duası ve Vartavor bu dönemdedir. Kaçkar yürüyüşleri için en uygun mevsimdir.
• Sonbahar: Eylülde Kaçkar Dağları'nda Kaçkar by UTMB dağ koşusu düzenlenir. Yaylalardan inilir.
• Kış: Kıyıda ılıman ama yağışlıdır. Yükseklerde kar yolları kapatabilir. 26 Aralık-6 Ocak arası Koncoloz günleri olarak bilinir.

Ekonomi

Rize ekonomisinin belkemiği çaydır. Türkiye'de çay tarımı ilk kez 1917'de, benzer iklime sahip Batum örnek alınarak önerildi. 1924'te çıkarılan 407 sayılı kanunla Rize ve Borçka'da çay yetiştiriciliği yasal güvenceye alındı ve süreci yürütmekle Ziraat Umum Müfettişi Zihni Derin görevlendirildi. İlk yaş çay hasadı 1938'de yapıldı. 1940'ta çıkarılan Çay Kanunu devlet desteğini artırdı, üreticiye kredi ve alım garantisi getirdi. Çay tarımı 1951'den sonra hızla yayıldı; 1958'de Rize'de çay araştırma enstitüsü kuruldu. Bugün Türkiye'nin çay tarımı alanının büyük bölümü Rize'dedir ve devletin çay kuruluşu ÇAYKUR'un genel müdürlüğü Rize'dedir.

Çayın yanında kivi, balıkçılık, arıcılık (Anzer balı), alabalık yetiştiriciliği ve yayla hayvancılığı önemli gelir kaynaklarıdır. Rize Limanı ticaretin, yayla ve doğa turizmi ise hizmet ekonomisinin itici gücüdür.

Rize'ye nasıl gidilir?

• Havayolu: Rize-Artvin Havalimanı, Pazar ilçesinin Yeşilköy açıklarında denizin doldurulmasıyla kuruldu ve 14 Mayıs 2022'de hizmete girdi. Ordu-Giresun'dan sonra Türkiye'nin bu türdeki ikinci havalimanıdır. Dolgu için 30 metreye varan derinlikte en az 85 milyon ton taş kullanıldı; pisti 3.000 metredir. Havalimanı Rize merkeze 34 km, Hopa'ya 54 km uzaklıktadır.
• Karayolu: Karadeniz Sahil Yolu ili baştan başa geçer. Rize'den Trabzon 76 km, Artvin 159 km, Sarp Sınır Kapısı 109 km'dir. Erzurum'a İkizdere ve Ovit Tüneli üzerinden 251 km'lik yolla ulaşılır.
• Denizyolu: Rize Limanı karayoluyla Trabzon ve Hopa'ya bağlıdır; İyidere'de lojistik liman çalışmaları sürmektedir.
• Demiryolu: İlde demiryolu yoktur.